Społem 1906-1939. Idea, ludzie, organizacja, Tom 1, 2 - Aleksandra Bilewicz

TOM 1
Aleksandra Bilewicz
SPOŁEM 1906-1939
IDEA, LUDZIE, ORGANIZACJA
To pierwsza na polskim rynku wydawniczym współczesna publikacja poświęcona Związkowi Spółdzielni Spożywców Rzeczypospolitej Polskiej „Społem”. Książka wszechstronnie ukazuje Związek jako ruch społeczny, demokratyczną organizację gospodarczą i próbę wcielenia w życie idei solidarności i współdziałania. „Społem” jest dziś warte przypomnienia nie tylko dlatego, że było jedną z ważnych polskich prób modernizacji i świadectwem samoorganizacji społecznej, ale także ze względu na przyświecające temu ruchowi idee, które zdają się ponownie zyskiwać na aktualności.

Seria: Kooperatyzm
Rok wydania: 2017
Wydanie pierwsze
Format 138 x 220 mm
Liczba stron: 176
Bogato ilustrowana
Oprawa broszurowa
ISBN 978-83-64363-86-3 (t. 1 i 2)
ISBN 978-83-64363-87-0 (t. 1)
ISBN 978-83-64363-88-7 (t. 2)
Projekt okładki i stron tytułowych: Daniel Guszta

Spis treści
Wprowadzenie / 7
Historia, idea i praktyka. Źródła inspiracji badawczych / 14
Od Towarzystwa Kooperatystów do Związku Spółdzielni Spożywców RP. Zarys dziejów rozwoju „Społem” / 25
Początki spółdzielczości spożywców na ziemiach polskich / 25
Pionierzy. Abramowski, Wojciechowski, Mielczarski / 29
Towarzystwo Kooperatystów / 37
Warszawski Związek Stowarzyszeń Spożywczych / 45
Dramat pierwszej wojny światowej / 54
Niepodległość, inflacja, zjednoczenie ruchu (1919–1926) / 58
1926–1936. Dalsza konsolidacja, kryzys, rządy sanacji / 69
1936–1939. Koniunktura i widmo wojny /88
Wojna i okres PRL. Kres instytucji / 94
Ideologia, klasa, samoobrona społeczeństwa / 100
Socjalizm, marksizm, kooperatyzm / 101
Od inteligenckiego projektu do sojuszu klas pracujących / 110
„Kwestia chłopska / 117
„Społem”, walka klas i „kwestia żydowska” / 126
„Wolni twórcy życia”. Zagadnienie wychowania / 133
Fenomen „Społem”. Zagubiona droga modernizacji / 151
O tekstach w wyborze źródeł / 160
Podziękowania / 166
Indeks osób / 167
Spis ilustracji / 170

Wprowadzenie
(fragment)
Związek „Społem”¹ to instytucja pod wieloma względami niezwykła. Był on największym związkiem spółdzielczym i największą organizacją handlowa w międzywojennej Polsce, zrzeszającą w latach trzydziestych XX wieku niemal 2 tysiące spółdzielni spożywców i kilkaset tysięcy członków. Był instytucją, wokół której stworzył się potężny ruch społeczny, skupiający członków wywodzących się z wielu środowisk i klas, z przewagą przedstawicieli uboższych i średniozamożnych warstw pracujących. Twórcom i przywódcom Związku udało się szeroko rozpropagować w dużym stopniu oryginalną ideologię i wartości, które okazały się skuteczne w mobilizowaniu biedniejszych warstw społeczeństwa do budowy demokracji gospodarczej. „Społem” konsekwentnie opierało się także presji ze strony różnych środowisk politycznych i władz państwowych, starając się, w miarę możliwości, zachować niezależność.Losy spółdzielni należących do Związku były rozmaite, nie zawsze pomyślne, a zapoczątkowany po rewolucji 1905 roku ruch rozwijał się z różnym powodzeniem, konfrontując się z przeciwnościami natury politycznej, wojną czy trudną sytuacją gospodarczą. Jednak rozwój organizacji, powstałej jeszcze w zaborze rosyjskim, a później budującej swoją siłę w zmagającym się z dziedzictwem zaborów państwie, które dopiero odzyskało niepodległość, należy uznać za niewątpliwy sukces.
Celem tej książki jest pomoc w zrozumieniu istoty instytucji, jaką było „Społem”, potraktowanej jako swoista całość — w jej aspekcie społecznym, gospodarczym, ideowym. Niniejsza praca składa się z dwóch tomów. Tom 1 stanowi syntezę dziejów „Społem” i komentarz do zawartych w tomie 2 źródeł, które obejmują obszerny wybór artykułów prasowych i dokumentów archiwalnych dotyczących „Społem” i spółdzielczości spożywców.

TOM 2
REDAKCJA NAUKOWA ALEKSANDRA BILEWICZ
SPOŁEM 1906-1939
IDEA, LUDZIE, ORGANIZACJA
WYBÓR ŹRÓDEŁ

Książka przybliża zapomnianą ideę i historię polskiej spółdzielczości spożywców. Bogato ilustrowany zbiór źródeł pokazuje historię rozwoju Związku „Społem”, który w okresie międzywojennym stał się największą polską organizacją handlową. Szeroki wybór materiałów prasowych i archiwalnych pozwala poznać historię społeczną kooperacji z perspektywy nie tylko jej pionierów i przywódców – Edwarda Abramowskiego, Romualda Mielczarskiego czy Stanisława Wojciechowskiego – ale także zwykłych członków kooperatyw w miastach i na wsi. Prezentowane źródła przybliżają codzienne zmagania spółdzielców i znaczenie spółdzielczych wartości, o które toczono wiele gorących sporów.

Seria: Kooperatyzm
Rok wydania: 2017
Wydanie pierwsze
Format 138 x 220 mm
Liczba stron: 652
Bogato ilustrowana
Oprawa broszurowa
ISBN 978-83-64363-86-3 (t. 1 i 2)
ISBN 978-83-64363-87-0 (t. 1)
ISBN 978-83-64363-88-7 (t. 2)
Projekt okładki i stron tytułowych: Daniel Guszta

Spis treści
Nota edytorska / 13

Część I
Od Towarzystwa Kooperatystów do Powszechnego Związku Spółdzielni RP

Rozdział 1. Prolegomena / 17
Stanisław Thugutt XXV lat w pracy i w walce. Krótka historia związku „Społem” / 17

Rozdział 2. Korzenie ideowe / 39
Edward Szymański Dziedzictwo (w rocznicę śmierci E. Abramowskiego) / 39
Tadeusz Janczyk Realizowana utopia (w dwudziestą rocznicę śmierci Edwarda Abramowskiego) / 40

Rozdział 3. Początki / 43
Stanisław Wojciechowski, W ruchu spółdzielczym (1906–1914) / 43
Z pierwszego numeru tygodnika „Społem” / 80
Od Redakcji / 80
Zadania wychowawcze kooperacji /81
Czyśmy niezdolni? / 83
Towarzystwo Kooperatystów / 85
Co nam da związek / 89
Henryk Inlender, Cztery podróże R. Mielczarskiego / 92
Przygotowanie do założenia Hurtowni (Urywek z dziennika podróży z 1911 r.) / 92
Mowa prof. St. Wojciechowskiego (wygłoszona na uroczystości poświęcenia gmachu „Społem” w 1913 r.) / 98

Rozdział 4. W czasie pierwszej wojny i u progu niepodległości / 102
Nasze zadania / 102
[Romuald Mielczarski], Trzeba tylko chcieć! / 104

Rozdział 5. Lata dwudzieste. Ku połączeniu / 107
Z tygodnia / 107
Odpowiedź II Zjazdu Związku Robotniczych Stowarzyszeń Spółdzielczych na rezolucję połączeniową / 109
Sympatyczne metody / 112
Wojowniczy Zjazd / 114
Głos od dołu! / 116
Nowy atak na ustawę o spółdzielniach / 119
Logika życia / 121
Na XIII Zjazd połączeniowy / 122
Romuald Mielczarski, Najbliższe zadania spółdzielczości spożywców w Polsce. Przemówienie dyr. R. Mielczarskiego, wygłoszone na połączeniowym Zjeździe Spółdzielni dnia 26 kwietnia 1925 roku / 124
Dzień Spółdzielczości w Polsce / 128
Ze Zjazdu / 132

Rozdział 6. Kryzys, odbudowa i ingerencja władz. Lata trzydzieste / 134
Wacław Wojewódzki, Czy zmienić ustrój Związku / 134
Sprawa defraudacji Dembińskiego. Komunikat do członków Rady Nadzorczej Związku Spółdzielni Spożywców RP / 136
Po czternastu latach / 138
Z ankiety „Społem”. Maria Orsetti — Warszawa / 144
Marian Rapacki. Krok naprzód w dziedzinie organizacyjnej / 148
Feliks Jabłoński, Echa pozjazdowe / 151
3-letni plan polskiej spółdzielczości spożywców / 154
Józef Dominko, Co nam przyniósł rok stary / 158
Po Zjeździe / 162
Konferencja w sprawie akcji spółdzielczej na terenie COP / 165
Rok 1937 / 170
Stanisław Thugutt, Chwila jest osobliwa / 174
Wyrok. Związek „Społem” vs „Merkuriusz Polski Ordynaryjny” / 177

Rozdział 7. W obliczu wojny / 184
Doroczne zjazdy okręgowe / 184
Tadeusz Janczyk, Na marginesie Zjazdu / 185
Tadeusz Janczyk, Uroczystość przekazania 13 samochodów sanitarnych Armii Polskiej / 186

Część II
Jak budować „spólnotę”

Wychowanie spożywcy / 195
Życzenia świąteczne / 198
Stanisław Wojciechowski, Czy Bóg się w was narodził? / 200
Antoni Langer, Rozwijanie ideowości spółdzielczej / 203
Nasze sklepiki /205
O chleb dla umysłu / 207
Pracujmy nad sobą (list do Redakcji) / 209
Pracujmy nad sobą (drugi list do Redakcji) / 211
Franciszek Dąbrowski, Pracujmy nad sobą (głos trzeci) / 214
K. Lubartowski, Parę słów o losie „Spólnoty” / 219
Zygmunt Małanicz, Pierwsze repetytoria i egzaminy na Spółdzielczych Kursach Korespondencyjnych / 221
Karol Haubold, Czytelnictwo książek spółdzielczych / 224
Zygmunt Małanicz, Grupa Organizacyjna Spółdzielczości Spożywców / 226
Korespondencje. List robotnika z Pabianic / 230
Z Ligi Kooperatystek / 231
Dlaczego jestem kooperatystką / 233
Znaczenie i rola kobiety w ruchu spółdzielczym. Udział kobiet w kooperacji spożywców / 237
Maria Dąbrowska, Razem / 241
Karol Haubold, Jednanie członków w spółdzielniach a młodzież / 246
Antoni Rudenicz (Al. Kamień), z Makowa Dziesięć przykazań młodego kooperatysty („Spólnota”, Dział młodzieży) / 249
Z „Młodego Spółdzielcy” / 249
Najlepsze radio — zdobyte wspólną pracą / 249
H. Huszczyńska Nasza wspólna ślizgawka / 252
Aleksandra Wróbel Co słychać u nas w Sosnowcu / 256
Przyszła koza do woza. Sztuka spółdzielcza w 2-ch aktach, opr. Z. [Zofia] Malicka / 257
Józef Dominko, Sprawa ważna i pilna / 268

Część III
Spółdzielnia spożywców. Teoria i praktyka

Rozdział 1. Instruktaż dla spółdzielni i spółdzielców / 275
Stanisław Thugutt, Co to jest spółdzielnia spożywców / 275
O tym jak sprytny kupczyk stara się rozbić solidarność spółdzielczą / 284
Odnawiać sklepy / 285
Marian Rapacki, Spółdzielcza zasada / 288

Rozdział 2. Listy z terenu. Wybrane spółdzielnie związkowe / 292
Stanisław Wojciechowski, Stowarzyszenie Spożywcze „Nadzieja” w Dąbrowie Górniczej / 292
Zrozumieli / 297
W. Szewc, 10-lecie Stowarzyszenia Spożywczego „Społem” w Pabianicach / 298
St. Antoniewicz, Z Pabianic / 303
St. Opocki, Stowarzyszenia współdzielcze w Łodzi / 305
Konferencja Stowarzyszenia Spożywców w Łodzi w sprawie połączenia / 308
Akcja połączeniowa. Powszechna Spółdzielnia Spożywców w Łodzi / 309
Jak pracują w największych naszych spółdzielniach / 315
Wrażenia z wycieczki kursu spółdzielczego dla kierowników spółdzielni w dn. od 17 do 24 maja rb. / 315
Warunki pracy w LSS [Lubelskiej Spółdzielni Spożywców] / 320
Prześladowania / 322
[Józef Dominko], Spółdzielnia Spożywców „Zgoda” w Poznaniu / 329
Feliks Jabłoński, Przyznaję, że jestem optymistą (na marginesie naszych rozmyślań spółdzielczych) / 333
Tadeusz Janczyk, Zagadnienie spółdzielczości w Warszawie / 337
„Zjednoczenie” Spółdzielnia Spożywców w Warszawie / 342

Część IV
Klasa, neutralność, ideologia

Nasza neutralność / 349
W. Bełczęcki, Czy nie czas? / 351
Spółdzielcy wobec wyborów / 353
Marian Rapacki, Socjalizm i kooperacja. Uwagi / 356
Bronisław Siwik, Pozapartyjność ruchu / 361
Maria Dąbrowska, Spółdzielczość wobec państwa i partii politycznych / 364
Jan Hempel, Ideowość w ruchu spółdzielczym / 367
Marian Rapacki, O ideowość w ruchu spółdzielczym (Artykuł polemiczny) / 378
Kongres Spółdzielczości Spożywców 1923. Dyskusja nad referatem Romualda Mielczarskiego / 390
Jan Skórzak, Zadania inteligencji w ruchu spółdzielczym / 438
Franciszek Kielan, Miasto i wieś / 446

Część V
Program gospodarczy

Marian Rapacki, Program gospodarczy spółdzielczości spożywców / 451
Zygmunt Chmielewski, Uwagi w sprawie programu gospodarczego M. Rapackiego / 471
Dr Henryk Kołodziejski, Na marginesie programu gospodarczego dyr. M. Rapackiego / 479
Część I / 479
Część II / 486
Okręgi o programie / 493
Dr Tadeusz Kłapkowski, Stwórzmy spółdzielczy program gospodarczy (na marginesie dyskusji nad programem dyr. Rapackiego) / 497
Przegląd prasy polskiej / 507
Dr [Karlo] Koberski, Głos ukraiński w tezach programowych prof. M. Rapackiego / 511
Stefan Falkowski, Jeszcze o naszym programie gospodarczym / 521
Marian Rapacki, Zamknięcie dyskusji nad programem gospodarczym / 528
Stefan Raczkowski, Kultura gospodarcza Polski a spółdzielczość / 536

Część VI
Wobec świata

Bolesław Przegaliński, Kryzys Międzynarodowego Związku Spółdzielczego / 545
Adam Rapacki, Ludzie zawodzą — nie zawodzi masowy ruch społeczny / 549
Drakoński dekret rządu rosyjskiego w sprawach spółdzielczych / 552
Henry J. May, Ze Zjazdu Centralnego Komitetu MZS /553
H. Malinowska, Spółdzielczość spożywców w Szwecji / 565
Pokłosie prasy zagranicznej (1938) / 575
Pokłosie prasy zagranicznej (1939) / 578

Aneks

Wzór statutu spółdzielni spożywców przesyłany przez Związek nowo zakładanym spółdzielniom / 583
Statut „Społem” ZSSRP w Warszawie / 590

Bibliografia (wybrane pozycje) / 605
Wybrane publikacje Związku „Społem” / 605
Publikacje autorstwa osób związanych ze „Społem” oraz tych osób dotyczące / 608
Inne publikacje dotyczące spółdzielczości oraz pozostałe prace cytowane lub wykorzystane w zbiorze / 610
Portale internetowe z materiałami o polskiej spółdzielczości przedwojennej / 620

Biogramy autorów / 621
Indeks osób / 641
Spis ilustracji / 647


Wydawnictwo: Oficyna Naukowa